Vierentwintig nieuwe struikelsteentjes erbij

Eén van die herinneringen aan zijn moeder Hilde, waren de verhalen die zij vertelde over de familie Frank, die op hetzelfde transport als Hilde zat. Het was één van de laatste naar Auschwitz. Uit de verhalen die zij vertelde ontstaat een ander beeld dan wat we tot nu toe hadden over de 'iconische' Anne Frank.

• Sandra Ramaker, onderzoekster

Vandaag, de dag waarop exact 77 jaar geleden Maastricht door de geallieerden werd bevrijd, maakte men in alle vroegte een begin aan het leggen van 24 nieuwe struikelsteentjes. Struikelsteentjes of Stolpersteine, zoals ze eigenlijk heten, hebben een tien bij tien centimeter grootte. Men brengt ze in de stoep voor de voormalige woning van nazi-slachtoffers, zoals joden, Sinti en Roma en verzetsstrijders aan. Een kunstproject van de Berlijnse kunstenaar Gunter Demnig als laatste eerbetoon. Daar horen, indien mogelijk, opgespoorde nabestaanden én informatie over de slachtoffers bij. Belangrijk om hen als het ware een ‘gezicht’ te geven. Michael Halberstam reisde voor de legging van het steentje voor zijn tante Ida Körner speciaal vanuit het Franse Straatsburg af naar de Lage Kanaaldijk. 

De onderzoekster Sandra Ramaker kwam vijf jaar geleden in contact met Halberstam vanwege onderzoeken die ze naar familiegeschiedenissen van joodse vervolgingsslachtoffers doet en zo ook naar de familie Schmidt. Toentertijd werden er net als nu door het Struikelsteentjes Comité Maastricht struikelsteentjes-leggingen voor deze familie georganiseerd, maar dan op de Capucijnenstraat. Om het verhaal in kaart te brengen en tijdens de ceremonie voor te dragen legde Ramaker de link met zijn tante, Ida Körner. Een nichtje van de familie Schmidt. Het verhaal voordragen in de vorm van een toespraak met de informatie die voorhanden is, nabestaande opsporen en uitnodigen om zo een laatste eerbetoon te geven aan de slachtoffers, is namelijk één van de doelstellingen van het Europese Project van de Struikelsteentjes.


Vervolgens ging Ramaker op zoek naar nabestaanden. Die ze ook vond. Toch was het daadwerkelijk in contact komen met de nabestaanden nog niet zo simpel. Uiteindelijk kwam ze in Israël bij de broer van Halberstam terecht. Hij bracht haar bij Michael. "Het is een puzzel van jaren onderzoek en steeds komt er nieuwe informatie bij én beeldmateriaal, foto's uit databases bijvoorbeeld", zo laat Ramaker weten. Ze weet informatie en foto's boven water te krijgen die de nabestaanden vaak nog nooit gehoord en gezien hebben, zo luidt de conclusie.


"Eigenlijk wist ik niets van mijn familiegeschiedenis. Sandra heeft mij dit gegeven", aldus Halberstam. Dat deed ze ook in de vorm van foto's waar Halberstam's tante, neef en moeder op staan. Op één foto in het bijzonder viel zijn moeder meteen in het oog: een knappe vrouw die in alle opzichten de aandacht trok, aldus Ramaker. De herkenning van zijn moeder was voor Halberstam een verrassing die meteen binnenkwam: " Een echte shock", zoals hij het verwoordde.


Halberstam reisde in 2016 al af vanuit Frankrijk voor de plaatsingen van de steentjes voor de familie Schmidt. Vandaag, voor een laatste eerbetoon aan zijn tante, doet hij dit weer. Toch staat hij dubbel tegenover het herdenken van joodse Nazislachtoffers met een gedachtenis steentje in de grond. Hij vertelt dat waar hij vandaan komt struikelsteentjes niet zijn toegestaan. Het plaatsen in de grond van monumenten of herdenkingsobjecten in Frankrijk kan als onrespectvol overkomen, omdat mensen eroverheen lopen. Iets dat antisemitisme, haat tegen joden, in de hand kan werken. "Antisemitisme is nog steeds aan de orde van de dag en duurt nog steeds duurt", aldus Halberstam.  Anderzijds is hij dankbaar voor de informatie over zijn familie en het beeldmateriaal. Het is het enige wat hij heeft. Ook al zag hij het liefst een echte Joodse herdenking met een Rabbi en het uitspreken van de Kaddisj, een Joods gebed dat bij overlijdens gebruikt wordt door de nabestaanden.  "Het is wat het is. Ik heb niet meer dan dit en mijn herinneringen en het is mooi dat dit wordt uitgebreid met aanvullingen van Sandra, een ceremonie en een steentje vandaag". 


Het is voor Halberstam belangrijk dat de herinnering aan zijn familie blijvend is. Nu dan in de vorm van een steentje, maar ook op andere manieren. Zijn moeder Hilde Körner vertelde wel eens verhalen over de familie Frank. Zij heeft namelijk op hetzelfde transport gezeten als Anne, Margot en moeder Frank. Eén van de laatste transporten van Westerbork naar Auschwitz. Uit de verhalen van haar blijkt dat het beeld dat wij van Anne hebben geromantiseerd is. Anne is een icoon geworden terwijl het ook gewoon een puber was met haar onhebbelijkheden. De film die onlangs verscheen over Anne Frank genaamd 'Mijn beste vriendin Anne Frank' is daarom ook belangrijk voor Halberstam. Op deze manier krijgen de herinneringen aan wat zijn moeder vertelde ook uiting.

De steentjes werden van 's ochtends 9.00 uur tot 16.45 uur gelegd en zijn terug te vinden in wijken zoals Sint Pieter, Wittevrouwenveld, Heer, Wyckerpoort en Limmel. Op de website struikelsteentjesmaastricht.nl kan men de exacte locaties bekijken.